Friends in a Cold Climate

Een Oral History en Archive Art project.

“The post-national, welfare-state, cooperative, pacific Europe was not born of the optimistic, ambitious, foreward-looking project imagined in fond retrospect by today’s Euro-idealists. It was the insecure child of anxiety. Shadowed by history, its leaders implemented social reforms and built new institutions to as a prophylactic, to keep the past at bay”. Tony Judt in ‘Postwar, a History of Europe since 1945’.

Het project Friends in a Cold Climate begint bij jaren toen Groot-Brittannië nog geen lid was van de EEG, de Europese Economische Gemeenschap. Het was de tijd van de Muur tussen Oost en West-Europa en van het Rapport van de Club van Rome. De tijd van landsgrenzen die nog door douane werden bewaakt omdat het Akkoord van Schengen nog niet was getekend. Van toen ieder land nog een eigen munteenheid had.

Friends in a Cold Climate gaat terug naar die tijd en kijkt naar het fenomeen ‘stedenbanden’ om te zien wat er schuil gaat achter de borden met de buitenlandse namen die aan een gemeentegrens staan. Borden die aangeven dat er officiële banden bestaan met zustersteden in Europa en daarbuiten. Die staan voor uitwisselingen tussen burgers en functionarissen ter bevordering van vrede, veiligheid en voorspoed.

“Hope is a belief that what we do might matter, an understanding that the future is not yet written. It’s informed, astute open-mindedness about what can happen and what role we may play in it. Hope looks forward but draws it’s energies from the past, from knowing histories, including our victories, and their complexities and imperfections.” (Rebecca Solnit, The Guardian 13/4/2017)

Welke hoop en welke zorgen hadden de deelnemers in de 60er en 70er jaren en welke rol zagen zij voor zichzelf weggelegd in het Europa van toen? Hoe zijn die denkbeelden geëvolueerd? Friends in a Cold Climate is een documentair project dat bestaat uit twee onderdelen. Deelnemers aan een stedenbanduitwisseling vertellen in gefilmde oral history interviews over hun verwachtingen en hun ervaringen. De interviews worden digitaal gearchiveerd en gepubliceerd. Daarnaast geeft een dossier in boekvorm een visuele interpretatie van stedenbanden vanaf de zestiger jaren. Gezamenlijk vormen de twee delen een alternatieve reisgids door Europa.

GESCHIEDENIS EN RELEVANTIE

In 1952 werd het EGKS-Verdrag gesloten door  de landen België, Duitsland, Frankrijk, Italië, Luxemburg en Nederland. Dit verdrag tot oprichting van een Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal bracht de vijanden Duitsland en Frankrijk bij elkaar en vormde zich tot de voorloper van de latere Europese Unie. Vlak na 1945 waren er al burgers en functionarissen die wilden voorkomen dat Europa opnieuw in oorlog zou vervallen. Verzoening werd als een belangrijk instrument gezien. Om die te bereiken werden er ontmoetingen gerealiseerd tussen groepen burgers uit voormalig vijandelijke landen. De intentie van beide partijen was om tot een langdurige en formele vriendschapsrelatie tussen steden te komen. In 2018 bestonden er in Europa zo’n 20.000 stedenbanden, ook wel town twinning, jumelage of Städtepartnerschaften genoemd, waarvan 2200 tussen gemeentes in Duitsland en Frankrijk.

Hoewel iedere stedenband een eigen karakter heeft zijn er gezamenlijke kenmerken zoals het afstemmen op de ander om daarmee begrip, vrede en welzijn te bevorderen. Ook hebben stedenbanden een gemeenschappelijk modus operandi: het face to face ontmoeten op basis van wederkerigheid. De organisatievorm en de doelstelling van de naoorlogse stedenbanden zijn kenmerken van het soort instituut zoals de historicus Tony Judt dat heeft beschreven. 

In de loop van 75 jaar zijn veel stedenbanden geëvolueerd. Ze hebben niet alleen te maken gekregen met de verwerking van de Tweede Wereldoorlog, de dreiging van de Koude Oorlog of de geboorte van de Europese Gemeenschap, de gemeentes hebben zich later ook beziggehouden met uitwisselingen met steden in de Derde Wereld. Na de val van de Muur in 1989 hebben stedenbanden zich, vooruitlopend op de EU, verder uitgebreid in oostelijke richting. Maar niet iedere stedenband beklijfde. Volgens sommige gemeenten was het niet meer zo nodig om nog contact met elkaar te houden want de Europese Gemeenschap was in feite wel ‘af’. 

De oude Oost/West tegenstelling speelt echter opnieuw op en nationalisme en populisme oefenen een zware druk uit op de eenheid binnen de Europese Gemeenschap. De verhoudingen binnen de lidstaten worden verder belast door de ramp die Covid-19 pandemie veroorzaakt. ‘Social distancing’ heeft de handelingsruimte van burgers drastisch beperkt en begrensd. Het risico op besmetting maakt het organiseren van internationale uitwisselingen en het elkaar face to face ontmoeten onmogelijk. Er kan voorlopig alleen nog maar gedroomd worden van het plezier, de voldoening en de (politieke) ontspanning die het collectief bezoek aan een zusterstad in het verleden teweeg heeft gebracht. Friends in a Cold Climate is het verhaal van burgers, zoekend naar gemeenschappelijke grond in een verdeeld Europa. 


Partners 

Stichting Reis van de Razzia initieërt projecten en voert deze onafhankelijk uit. We maken daarbij graag gebruik van de inzichten en ervaring van onze partner DANS (Data Archiving and Networked Services), een instituut van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen (KNAW). De interviews, teksten en reportages worden duurzaam gearchiveerd en toegankelijk gemaakt via het onderzoekskanaal: https://easy.dans.knaw.nl/ui/home 

[i] Pope Francis (2020) Let Us Dream. The path to a better future. Simon & Schuster