Grassroots “Détente”

‘A Citizens Search for Common Ground in a Divided Europe’

In the early 1980’s some of the dissident members of the Warsaw Pact Countries supported by the Helsinki Accords signed in 1975, tried to create more space for citizenship and establish a more civil community. This reversal in attitude reflected the original approach, way of thinking and working of organizations such as IKV (Interchurch Peace Council) and Pax Christi. 

The strategy of the Dutch Peace Council, called ‘Ontspanning van Onderop’ (Grassroots Détente) was to involve civilians and local organizations in the debate about geopolitical issues concerning peace and the Cold War. Civilians were to play an important role in dismantling antagonistic notions and enemy sterotyping between Western Europe and The Sovjet-Union.

The Journey of the Razzia (Reis van de Razzia) project examines and researches the heritage of the Peace Movement which originated immediately after World War II and which eventually evolved in to the strategy “Ontspanning van Onderop”. A valid research question would be if that strategy is relevant for today’s citizens and if a civilian is able to truly influence matters of war, hostilities and peace in the vast geopolitical battlefields that are still haunted by the shadow of the Cold War. 

This project is based upon the heritage of traditional initiatives such as Jumelage, or Town Twinning, whereby citizens of either town are enabled and encouraged to socialize and interact with one another on a municipal level in order to get acquineted with an unfamiliar framework, overcoming historical borders. 

Gebed, Studie, Actie!

Ben Schennink, oud wetenschappelijk medewerker van het Cicam in Nijmegen en bestuurslid van Pax (Pax Christi/IKV) vertelt over de beginjaren van Pax Christi en over de opdracht van kardinaal Feltin: “Gebed, Studie, Actie!”.

Maurice Kardinaal Feltin, aartsbisschop van Parijs, tijdens een rede voor de ambassadeurs in Frankrijk op 21 december 1951:

Studie: “Dat is juist het tweede doel van Pax Christi: centrum van studie zijn. Centrum van voorlichting allereerst, om de publieke opinie wakker te schudden en te vormen, die gevangen zit in de lenzen en vastgeroeste vooroordelen van de grote persbureaux; en om in het licht van de christelijke beginselen een internationaal verantwoordelijkheidsbesef aan te kweken, eerst bij de katholieken en dan, door hen, bij al hun landgenoten. Op de tweede plaats centrum van voortgezette studie, waar specialisten van de vrede samenkomen voor verder onderzoek: economen,sociologen, theologen en andere wetenschappelijk gevormden. Zij zullen elkaar voornamelijk ontmoeten ter vruchtbare bespreking van de moeilijkste problemen, waarvoor de pioniers van een wereldvrede komen te staan. Behalve gebed en studie streeft Pax Christi nog een derde doel na: het wil een haard van actie zijn.” (bron: “De Weg Naar Vrede, Nelissen. 1954, Bilthoven)

Feltin gaf de beweging de woorden gebed, studie en actie mee, om te voorkomen dat de beweging “de zoveelste vrome, brave, burgerlijke gebedsbeweging” werd . De invulling van deze woorden (gebed, studie, actie) in het vredeswerk verschilde door de jaren heen.

Het aspect ‘actie’ betrof voettochten, de Vredesweek, lobbying en druk uitoefenen op de nationale en lokale politiek, demonstraties tegen kernwapens, en de strategie ‘Ontspanning van Onderop’ die, onder andere, inhield dat burgers van alle mogelijke gezindten werden betrokken bij de oprichting van stedenbanden met voormalige Oostblok landen. Een aantal van die stedenbanden bestaan nog. Ze moeten tegenwoordig doen zonder de wetenschappelijke ondersteuning van voorheen en de Landenkringen waar ze deel van uitmaakten zijn opgeheven door geldgebrek. Het ‘gebed’ in het motto van Feltin is door de ontkerkelijking minder hoorbaar maar is bijvoorbeeld in een seculiere variant terug te vinden in de studie van Mark Elchardus: ‘Voorbij het Narratief van Neergang’. (Lannoo. 2015, Tielt).